Waxaa jira arrin la yaab leh oo cilmi-nafsiyeed ah oo loo yaqaan “Hawthorne Effect”, taas oo sheegaysa in dadka ay si wanaagsan u beddelaan dhaqankooda marka ay ogaadaan in la eegayo ama lala socdo. Tusaale fudud: marka hooyadaa ay indhaha kugu hayso, si degdeg ah ayaad u nadiifinaysaa qolkaaga ama si qurux badan — laakiin markaad keligaa tahay, waxaa dhici karta inaad dib u dhigto ama si tartiib ah u qabato shaqadaas.
Waa maxay Hawthorne Effect?
Magacan wuxuu ka yimid cilmi-baaris la sameeyay dabayaaqadii 1920-meeyadii warshad ku taallay Hawthorne, Illinois (USA). Cilmi-baarayaashu waxay doonayeen inay fahmaan haddii iftiinka iyo xaaladaha deegaanka shaqada ay kor u qaadi karaan wax-soo-saarka shaqaalaha. Si lama filaan ah ayay u ogaadeen in marka shaqaaluhu ay ogaadaan in la qiimeynayo waxqabadkooda, ay si dabiici ah ugu dadaalaan shaqadooda — xitaa haddii wax kale aan la beddelin.
Gunaanadkii la gaaray: Ma aha iftiinka, ma aha kulaylka, ma aha agabka – waa ilaha indhaha eegaya ayay sidaas ku sameeyeen.
Sidee buu u shaqeeyaa?
Marka qof uu dareemo in si gaar ah loola socdo:
- Wuxuu xoojiyaa dadaalkiisa
- Wuxuu ka fogaadaa khaladaadka
- Wuxuu rabaa inuu si wanaagsan isku muujiyo
- Wuxuu dareemaa xisaabtan
Waxaa muhiim ah in isbeddelkani uu badanaa ku yimaado kaliya wacyiga laga qabo in la kormeerayo, ma ahan in si rasmi ah loo cadaadiyo qofka.
Tusaalayaal Nololeed
- Arday og in macalinka uu si dhow ula socdo, wuxuu si fiican u dhigtaa casharka.
- Shaqaale la qiimeeyo bil kasta, wuxuu badiyaa dadaalkiisa si uu u helo abaal-marin.
- Ciyaaryahan og in taageerayaashiisu ay daawanayaan, wuxuu ciyaaraa si xamaasad leh.
Sidee loo adeegsan karaa Hawthorne Effect si wanaagsan?
Haddii aad rabto inaad waxqabadkaaga kor u qaaddo, isku day farsamooyinkan:
-
Ka shaqee meel dad kale joogaan
Sida maktabadda ama goobaha waxbarashada — si aadan u muujin caajisnimo. Muhiimadda waa ka cararka caajisnimada. -
La shaqee saaxiib kaa ilaalinaya xad-dhaafka
Qof kula xisaabtama hawlahaaga oo kugu dhiirrigeliya wax qabadka. -
Qorshe cad oo dad kale la wadaagto
Tusaale ahaan, haddii aad rabto inaad buug qorto ama hawl kale fuliso, u sheeg dhowr qof. Waxaa kor u kaca rabitaankaaga inaad dhamaystirto. -
U muuji naftaada inaad la socoto waxqabadkaaga
Xitaa haddii cid kale aanay ku eegayn, adigu is-la soco – waxaad la yaabi doontaa sida aad isu beddesho markaad naftaada la xisaabtanto.
Gunaanad
Hawthorne Effect wuxuu muujinayaa wax aad u muhiim ah: dadka sida ay u abuuran yihiin waxay dadaalaan marka ay dareemaan in loo jeedo. Sidaa darteed, haddii aad rabto inaad kor u qaaddo natiijooyinkaaga, samee degaan kugu dhiirrigeliya inaad muujiso dookhaaga ugu sarreeya.