Cilmi-nafsigu wuxuu leeyahay: "Luuqadda ay dadku adeegsadaan waa daaqadda laga eego maskaxdooda gudaha."
Markaad qof dhagaysanayso, waxaad si toos ah u helaysaa:
- Heerka garaadkiisa (IQ)
- Fahamkiisa nolosha, diinta, iyo bulshada
- Heerka uu ka joogo dad la dhaqanka
- Xaaladda uu ku jiro: cabsi, kalsooni, niyad jab, iwm
Tusaale Cilmiyeed
Cilmibaaris ay sameeyeen Pennebaker & King (1999) waxay muujisay in hadalka qofku leeyahay xeerar ay la socdaan astaamo cilmi-nafsiyeed. Qofka adeegsada erayo togan (positive language) ayaa lagu arkay inuu leeyahay niyad wanaagsan, kalsooni, iyo xiriir wanaagsan oo bulshada ah.
2. Cilmi-nafsiga Hadalka (Psycholinguistics)
Psycholinguistics waa laan ka mid ah cilmi-nafsiga oo daraasaysa sida dadka maskaxdooda ay u soo saarto hadalka.
Waxaa lagu ogaaday in:
- Erayada xun ay badanaa adeegsadaan dad leh:
- Niyad xumo (depression)
- Xanaaq
- Dareen hoosayn nafeed ah (low self-esteem)
- Erayada wanaagsan iyo kuwa dhiirigelinta lehba, waxaa adeegsada:
- Dadka kalsoonida leh
- Dad barbaarin wanaagsan soo maray
- Dadka diinta iyo akhlaaqda ku dhisan
3. Cilmi-ku-dhisan: Hadalka & Akhlaaqda
Cilmi-nafsi ahaan waxaa la aaminsan yahay in hadalka iyo akhlaaqdu yihiin "iskugeyn" ka dhalata:
- Jiritaanka qiyam (moral values)
- Hab wax barasheed (education)
- Diinta iyo dhaqanka
Qofka akhlaaqdiisu sarreyso wuxuu u hadli doonaa si:
- Deggan
- Naxariis leh
- Xikmad leh
- Ka fog cayda, kibirka iyo jees-jeeskaba
Sida ku cad natiijooyinkii daraasad cilmiyeed oo Harvard samaysay sannadkii 2014, 82% dadka waxay si toos ah kalsooni ugu muujiyaan shaqsiyaadka adeegsada hadal edebaysan, cod deggan leh, iyo muuqaal wajiga ah oo daggan – xitaa haddii kulankaasi yahay midkii ugu horreeyay ee ay la yeeshaan.
Gunaanad
Hadalkaaga ma aha keliya cod la maqlo, waa muraayad ka tarjunta qalbigaaga iyo maskaxdaada. Haddii aad rabto in lagu ixtiraamo, hadal wanaagsan ku hadal; haddii aad rabto in laguu dhawaado, naxariista ku muuji luuqaddaada. Hadalka wanaagsan waa sadaqo – sida uu sheegay Nabigeenna SCW.